WE ZOUDEN MINDER BANG MOETEN ZIJN VOOR ANGST

Waarom angst vaak de voorbode is van vrijheid

Kikkers, bliksem, overstappen naar een ander softwarepakket: mensen zijn bang voor de meest uiteenlopende zaken. Onder al die angsten ligt hetzelfde principe, volgens Damiaan Denys. Hij is psychiater, filosoof en hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. En vertelt over de aard van angst, de beste manier om ermee om te gaan, en de beloning die wacht als we onze angsten confronteren.

‘Angst laat zich maar lastig definiëren. Op zich is dat best bijzonder, want het is een vaak voorkomende emotie. Iedereen ervaart angst. En toch zijn definities ervan vaak reeksen wazigheden. Als ik een poging moet wagen, zou ik het benaderen als een gevoel van controleverlies. Dat is wel wat abstract, maar in algemene zin in ieder geval wel wáár. Want waar je ook angst voor hebt, je bent altijd bang omdat je denkt de controle over jezelf en de wereld te verliezen.’

‘Daar wordt het ook meteen interessant, want die controle is van zichzelf al een illusie. Bij angst verdwijnt die illusie. Tegelijkertijd zorgt angst zelf er ook vaak voor dat het kleine beetje controle dat mensen wel hebben, ook nog eens verdwijnt – neem het vermogen om verstandige beslissingen te nemen. Zo is het verlies van controle de oorzaak, de essentie én het gevolg van angst.’

De leugen en de waarheid

‘Wat ook bijzonder is: angst behelst een leugen én een waarheid. Wat we denken in onze angst is vaak niet waar. Het zijn altijd gedachten over de toekomst. Dat wij als mensen die gedachten hebben, onderscheidt ons van de dieren. Het stelt ons in staat om te anticiperen, om vat te krijgen op de wereld. Ik kan me bijvoorbeeld voorstellen dat ik over twee weken een gesprek heb met een directeur van een groot bedrijf. Ik kan me die man voorstellen, de loop van dat gesprek, zelfs de kleur van het doosje tissues op de tafel.Pure fantasie, maar dankzij onze fantasie worden we in de praktijk niet vaak verrast. Maar het blijft onwaar.’

‘Tegelijkertijd zit in angst ook een waarheid. In angst reflecteert zich mijn onvermogen. En vooral: de manier waarop ik daarmee omga. Juist het verlies van controle zorgt dat je een blik kunt werpen op jezelf, zonder alle maskertjes en technieken die we in alle andere situaties gebruiken om ons achter te verschuilen.

Dat kan heel waardevol zijn. Dus wil je jezelf leren kennen? Zorg dan dat je bang wordt! Heel vaak doen we dat niet, vermijden we juist situaties waarin het ongemakkelijk wordt voor onszelf. We zouden best wat minder bang mogen zijn voor angst.’

De eerste stap naar controle

‘Er is een belangrijk onderscheid tussen angst en vrees. En dat is voor hoe je het beste met angst om kunt gaan. Angst heb je voor abstracte, hypothetische zaken, en vrees heb je voor iets concreets. Stel dat je in een donker bos loopt, dan is het logisch om angst te hebben. Waarvoor je dan angst hebt, tekent wie je bent. De een is bang dat er een tijger zit, de ander is bang voor een verkrachter, en de derde voor de bliksem. Al die angsten zijn goed voor je waakzaamheid, al je zintuigen staan op scherp … En dan, plotseling, kraakt er een tak! Je draait je om, en ziet een wolf. Natuurlijk ben je daar bang voor, maar er is ook iets van opluchting. Want nu is het gevaar iets concreets geworden, de angst omgeslagen in vrees. In die zin geneest de vrees de angst.’

‘Nog een voorbeeld. Je baas belt, en sommeert je om over een kwartier aan zijn bureau te staan. Die vijftien minuten worden getekend door angst: wat is er fout gegaan? Daar kun je de wildste fantasieën over hebben. En als hij je dan uiteindelijk vertelt wat er is, wordt die angst concreet, dus vrees. Dan kan de situatie alsnog vervelend zijn, maar toch lucht het op. Omdat vrees de eerste stap is op weg naar het terugwinnen van controle.’

' Juist het verlies van controle zorgt dat je een blik kunt werpen op jezelf, zonder alle maskertjes en technieken die we in alle andere situaties gebruiken om ons achter te verschuilen.'

De feiten, de confrontatie en de beloning

‘Bij angst is dus ook stap één: maak er zoveel mogelijk vrees van. Maak zo concreet mogelijk waar je bang voor bent. En verzamel daar feitelijke kennis over. Hoe beter je dat doet, hoe beter je je kunt voorbereiden op datgene waar je je zorgen om maakt. Of dat nou een bezoekje aan het bos is, of een investering van ettelijke tonnen. Een gedegen, feitelijke voorbereiding is een goede manier om te ontdekken hoe je je kunt verhouden tot je angst. Maar uiteindelijk los je angst alleen op door de confrontatie met de werkelijkheid aan te gaan. Dat is stap twee. Die is spannend, maar als je hem vermijdt, houd je angst in stand. En dat is zonde, want de confrontatie met onze angsten kan ons heel veel brengen.’

‘Angst brengt in de eerste plaats de waarheid over onszelf. En in de tweede plaats brengt het ons vrijheid. Ga maar na. Mensen zijn vaak juist bang als ze op het punt staan om zich vrij te voelen. Als ze op het punt staan iets nieuws te leren, iets nieuws te doen, iets te doen waardoor ze de controle dreigen te verliezen. Ik durf wel te zeggen dat je nooit iets nieuws leert als je nooit bang bent. En ook voor nieuwe partners, nieuwe huizen of nieuwe banen geldt dat ze beangstigend zijn. Maar we weten allemaal dat het vaak zeer de moeite loont om die angsten te confronteren met de werkelijkheid. Angst is nooit terecht, het is altijd maar fantasie. Het kan heilzaam zijn om dat wat vaker te erkennen. Want een beetje spanning is goed voor ons.’

‘Hoe minder controle mensen in de praktijk hebben of denken te hebben, hoe banger ze zijn. Als een bedrijf groeit, zie je ook vaak dat het de middelmanagers zijn die de meeste risico’s zien. Ceo’s zijn vaker bereid die risico’s te accepteren, omdat ze meer controle hebben. Ze zien het grote plaatje. En ze zijn vaak beter in het confronteren van angsten.

Deels hebben mensen dat van nature, deels is het ook goed te trainen. Hoe? Door het te doen. Want de werkelijkheid wordt steeds minder beangstigend naarmate we vaker onze angsten confronteren. En hoe minder beangstigend de wereld is, hoe makkelijker die confrontatie wordt.’

Extra van AFAS: In 3 stappen van je overstapangst af

‘Angst brengt in de eerste plaats de waarheid over onszelf. En in de tweede plaats brengt het ons vrijheid. Ga maar na. Mensen zijn vaak juist bang als ze op het punt staan om zich vrij te voelen. Als ze op het punt staan iets nieuws te leren, iets nieuws te doen, iets te doen waardoor ze de controle dreigen te verliezen. Ik durf wel te zeggen dat je nooit iets nieuws leert als je nooit bang bent. En ook voor nieuwe partners, nieuwe huizen of nieuwe banen geldt dat ze beangstigend zijn. Maar we weten allemaal dat het vaak zeer de moeite loont om die angsten te confronteren met de werkelijkheid. Angst is nooit terecht, het is altijd maar fantasie. Het kan heilzaam zijn om dat wat vaker te erkennen. Want een beetje spanning is goed voor ons.’

1. Accepteer dat je angst hebt

Gefeliciteerd! Je hebt angst. En daar mag je best een beetje blij mee zijn, want veel succesvolle veranderingen worden voorafgegaan door angst. Denk dus niet: ik heb angst - dat zal wel niet goed zijn, maar durf je te dromen over wat er uit voort zou kunnen komen.

2. Maak er vrees van

Hoe concreter je angst, hoe makkelijker te bestrijden. Met feitenkennis bijvoorbeeld, over de kosten, de controle of de veiligheid van je data. Verderop in dit magazine geven we daarom tekst en uitleg bij de vijf vaakst voorkomende overstapangsten. Heb je andere zorgen? Bel ons gerust, dan praten we je bij.

3. Confronteer je vrees met de werkelijkheid

De laatste stap is: dóén! En natuurlijk is dat spannend. Maar met een gedegen kennis van de feiten én een puike voorbereiding is een overstap naar AFAS niets om bang voor te zijn. En eentje waar je graag bij helpen.

‘Angst brengt in de eerste plaats de waarheid over onszelf. En in de tweede plaats brengt het ons vrijheid.'

Kevin Snel - Projectleider - AFAS Software

Wat maakt het migreren van data zo spannend voor organisaties?
‘In veel gevallen zet je data over van meerdere oude pakketten naar één nieuw pakket. Dat is technisch soms best complex. Als je dat nooit gedaan hebt, denk je al gauw: ‘Als dat maar goed gaat’. Die angst is begrijpelijk, maar niet terecht. Bovendien zijn het operaties die niet te voorkomen zijn: je wil toch een keer van je verouderde software af. Anders ontstaan er op den duur echt grote problemen.’

Dat het moet, en dat van uitstel alleen maar ellende komt, snap ik. Maar daarmee ben je als organisatie nog niet van je spanning af. Wat helpt?
De belangrijkste vraag is niet óf je overstapt, maar hoe. Wie begeleidt je bij de overgang? Hoe richt je dat proces in? Daar moet je goed over nadenken, en dat kun je het beste doen met mensen die het vaker doen. Implementeren is spannend als je het zelf niet vaak doet. Wij doen het drie-, vierhonderd keer per jaar. Dit is onze corebusiness. Al die geslaagde implementaties geven onze nieuwe klanten vertrouwen.’

Hoe zorg je dat het goed gaat dan?
‘De grootte van een organisatie betekent ook nogal wat voor de hoeveelheden data die overgezet moet worden. En voor verschillende hoeveelheden hebben we verschillende processen ontwikkeld.

Tot een werknemer of veertig is data migreren vaak simpelweg een kwestie van overtypen, en vervolgens nauwgezet controleren. Bij grotere organisaties importeren we de data automatisch. We kopiëren de gegevens dan uit je oude pakket, creëren importlijsten en bouwen een proefopstelling. Zo kunnen we op ieder moment controleren of de individuele gegevens nog overeenkomen met de bron, én of de totale aantallen nog kloppen.’

Hoe zit het met data ná de overstap?
‘Na de overstap is de kans dat je data kwijtraakt kleiner dan ooit. Je hebt alles in één overzichtelijk ERP-pakket. Dat geeft rust. Zeker als je van te voren flink opgeruimd hebt. We hebben het over de angst voor dataverlies. Maar je kunt je ook voorstellen dat er data zijn waar je echt vanaf zou willen. Waarom zou je gegevens van 15 jaar oud willen bewaren? Hoeveel wil je écht nog weten van medewerkers die je al jaren niet meer hebt? Soms is data is gewoon overbodig. En dan is het goed om op te ruimen. Overstappen is dan de ideale kans om je systemen flink op te schonen. Daar krijg je overzicht van.’